İkincil İnfertilite: Önceki Çocuktan Sonra Gebelik Neden Zorlaşır?
Manar Hecazi
Majd Eddin Khaled
İkincil infertilite, daha önce gebelik veya doğum yaşanmış olmasına rağmen tekrar gebelik elde edilememesidir. Bu durum çiftler için kafa karıştırıcı olabilir, çünkü ilk gebelik kolay olmuşsa ikinci gebeliğin de aynı şekilde olacağı düşünülebilir. Ancak doğurganlık zamanla değişebilir.
İstanbul’daki Fertiliv’de ikincil infertilite, iki partnerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren gerçek bir doğurganlık sorunu olarak ele alınır. Önceki gebelik önemli bir bilgidir, ancak bugünkü yumurtlama, yumurtalık rezervi, tüpler, rahim ve sperm kalitesi hakkında tek başına yeterli bilgi vermez.
İkincil İnfertilite Ne Demektir?
İkincil infertilite, önceki gebelik veya çocuktan sonra düzenli korunmasız ilişkiye rağmen yeni gebelik oluşmamasıdır. Normal doğum, sezaryen, düşük veya dış gebelik sonrası görülebilir.
Bu durum “zaten çocuğunuz var” diye önemsiz görülmemelidir. Tıbbi olarak değerlendirilmesi gereken bir infertilite türüdür.
Neden önceki çocuktan sonra olur?
Önceki gebelik, o dönemde gebeliğin mümkün olduğunu gösterir. Ancak aradan geçen zamanda yaş, yumurtalık rezervi, yumurtlama, tüpler, rahim veya sperm kalitesi değişmiş olabilir.
Bazı sorunlar önce hafifken zamanla daha etkili hale gelebilir. Bu nedenle bugünkü durum yeniden değerlendirilmelidir.
Neden çiftler geç başvurur?
Birçok çift, daha önce gebelik olduğu için kendiliğinden tekrar olacağını düşünerek bekler. Ayrıca çevreden gelen “zaten çocuğunuz var” yaklaşımı yardım aramayı zorlaştırabilir.
Oysa ikinci çocuk isteği de geçerli bir üreme hedefidir. Gecikme varsa değerlendirme yapılmalıdır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Kadın 35 yaşın altındaysa bir yıl denemeden sonra, 35 yaşın üzerindeyse 6 ay denemeden sonra değerlendirme önerilir. Düzensiz adet, pelvik ağrı, dış gebelik öyküsü, ameliyat, düşükler veya bilinen sperm sorunu varsa daha erken başvurulmalıdır.
Zamanında değerlendirme gereksiz beklemeyi önler.
Kadına Bağlı Nedenler
Kadına bağlı nedenler yumurtlama, yumurtalık rezervi, yaş, tüpler, rahim, endometriozis, hormonlar veya önceki gebelik ve ameliyatlarla ilişkili olabilir. Önemli olan, ilk gebelikten sonra neyin değiştiğini anlamaktır.
Bazı nedenler yavaş gelişir, bazıları enfeksiyon, sezaryen, düşük işlemi, pelvik cerrahi veya dış gebelik sonrası ortaya çıkabilir.
Yaş ve yumurtalık rezervi
Yaş, doğurganlıkta en önemli faktörlerden biridir. İlk gebelik kolay olsa bile yıllar içinde yumurta sayısı ve kalitesi azalabilir. Bu durum özellikle 35 yaş sonrasında daha önemlidir.
Düşük yumurtalık rezervi gebeliğin imkânsız olduğu anlamına gelmez, ancak daha hızlı ve net bir plan gerektirebilir. AMH ve ultrasonla folikül sayısı değerlendirmesi yardımcı olabilir.
Yumurtlama bozuklukları
Yumurtlama; kilo değişimi, PCOS, tiroit hastalığı, prolaktin yüksekliği, emzirme, stres, kronik hastalık veya ilaçlar nedeniyle değişebilir. Yumurtlama düzenli değilse gebelik şansı azalır.
Düzensiz adet, uzun aralıklar veya adet görmeme hormon değerlendirmesi gerektirebilir.
Tüplere bağlı sorunlar
Fallop tüpleri doğal gebelik için gereklidir. Pelvik enfeksiyon, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon, yapışıklık, ameliyat veya dış gebelik tüpleri etkileyebilir.
Tüpler ilk gebelikte açıktı diye bugün aynı durumda olduğu varsayılmamalıdır. Gerekirse HSG veya benzer testlerle değerlendirme yapılır.
Hakkında oku: Açıklanamayan Kısırlık: Tanı ve Modern Tedavide Umut Dolu Bir Yolculuk
Rahimle İlgili Nedenler
Rahim embriyonun tutunduğu ve gebeliğin geliştiği yerdir. Gebelik, düşük, sezaryen veya rahim içi işlemlerden sonra bazı değişiklikler görülebilir.
Polip, miyom, rahim içi yapışıklık, endometrium sorunları veya sezaryen skarına bağlı değişiklikler ikincil infertilitede rol oynayabilir.
Rahim içi yapışıklıklar
Rahim içi yapışıklıklar düşük işlemi, enfeksiyon veya rahim cerrahisi sonrası gelişebilir. Rahim boşluğunu ve endometriumu etkileyerek tutunmayı zorlaştırabilir.
Adet miktarında belirgin azalma veya gebelik gecikmesi varsa histeroskopi gerekebilir.
Miyom ve polipler
Miyomlar veya polipler zamanla ortaya çıkabilir ya da büyüyebilir. Doğurganlığa etkileri yerleşimlerine bağlıdır. Rahim boşluğunu etkileyen yapılar daha önemlidir.
Her miyom tedavi gerektirmez, ancak boşluğu bozan miyom veya polipler gebelik öncesi tedavi edilebilir.
Sezaryen skarı
Sezaryen skarı genellikle gebeliği engellemez. Ancak bazı durumlarda skar bölgesinde sıvı birikimi, düzensiz kanama veya rahim boşluğu etkilenmesi görülebilir.
Sezaryen sonrası gebelik gecikmesi ve belirti varsa rahim ve skar bölgesi ultrasonla değerlendirilebilir.
Hakkında oku: İlk Gebelik Gecikmesinde Yol Haritası: Doğurganlık Testleri ve Tanıya Kapsamlı Rehber
Erkeğe Bağlı Nedenler
Önceki gebelik, erkek doğurganlığının değişmediğini garanti etmez. Sperm kalitesi yaş, sigara, kilo, varikosel, enfeksiyon, ilaçlar, ısı maruziyeti, kronik hastalık veya hormon sorunlarıyla değişebilir.
Sperm analizi değerlendirmeye erken dahil edilmelidir. Kadın birçok testten geçtikten sonra en sona bırakılmamalıdır.
Sperm kalitesinde değişim
Sperm sayısı, hareketi ve şekli zamanla değişebilir. Hastalık, ateş, ilaçlar, varikosel, hormonal değişiklikler ve yaşam tarzı etkili olabilir.
Yıllar önceki normal sperm analizi bugünkü durumu göstermez. Yeni değerlendirme gerekir.
Varikosel
Varikosel bazı erkeklerde sperm kalitesini etkileyebilir. Sperm analizi bozuksa veya infertilite varsa uzman değerlendirmesi gerekir.
Karar yalnızca ultrasona göre değil, muayene, sperm sonucu, kadın yaşı ve çiftin zaman planına göre verilmelidir.
Yaşam tarzı ve ilaçlar
Sigara, obezite, kötü uyku, testis çevresinde ısı, anabolik steroidler, dışarıdan testosteron ve bazı ilaçlar sperm üretimini etkileyebilir.
Bu faktörler düzeltilmelidir, ancak yaş veya yumurtalık rezervi önemliyse bekleme süresi sınırsız olmamalıdır.
Ne Zaman Tıbbi Değerlendirme Gerekir?
Kadın 35 yaşın altındaysa bir yıl, 35 yaşın üzerindeyse 6 ay korunmasız düzenli ilişkiye rağmen gebelik yoksa değerlendirme önerilir. Düzensiz adet, pelvik ağrı, dış gebelik, ameliyat, düşük öyküsü veya sperm sorunu varsa daha erken değerlendirme gerekir.
Değerlendirme doğrudan tüp bebek anlamına gelmez. Amaç nedeni bulmak ve doğru yolu seçmektir.
Çocuk var diye beklemeyin
En sık hatalardan biri, önceki çocuk nedeniyle testleri geciktirmektir. Doğurganlık değişebilir ve uzun bekleme seçenekleri azaltabilir.
Önceki gebelik güven verici olabilir, ancak güncel değerlendirme yerine geçmez.
Düzensiz adet varsa
Düzensiz adet yumurtlama sorununa işaret edebilir. Çok uzun, çok kısa, seyrek veya anormal kanamalı döngüler hormon ve ultrason değerlendirmesi gerektirir.
Yumurtlama düzenlenirse gebelik şansı artabilir veya doğru tedavi seçilebilir.
Ağrı veya enfeksiyon öyküsü varsa
Şiddetli adet ağrısı, ilişki sırasında ağrı, pelvik enfeksiyon, ameliyat veya dış gebelik öyküsü endometriozis, yapışıklık veya tüp sorununu düşündürebilir.
Bu durumda beklemek yerine değerlendirme daha uygundur.
Hakkında oku:35 Yaş Sonrası Gebelik Gecikmesi: Tıbbi Gerçekler, Riskler ve Gebelik Şansını Artıran Öneriler
İkincil İnfertilite Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı iki partnerin birlikte değerlendirilmesiyle başlar. Kadının yaşı, gebelik öyküsü, doğum şekli, düşük veya dış gebelik öyküsü, adet düzeni, hastalıklar, ilaçlar ve yaşam tarzı sorgulanır. Erkek partnerin öyküsü ve sperm analizi de değerlendirilir.
Amaç her testi yapmak değil, doğru testleri doğru sırayla seçmektir.
Kadın değerlendirmesi
Kadında vajinal ultrason, yumurtlama değerlendirmesi, AMH, tiroit testi, gerekirse prolaktin ve diğer hormon testleri yapılabilir. Amaç yumurtlama, yumurtalık rezervi ve rahim yapısını anlamaktır.
Rahim içi sorun düşünülürse histeroskopi veya ileri görüntüleme gerekebilir. Tüp sorunu düşünülürse HSG veya benzer test yapılabilir.
Erkek değerlendirmesi
Sperm analizi temel testtir. Hacim, sayı, hareket ve şekil değerlendirilir. Sonuç bozuksa muayene, hormonlar, varikosel değerlendirmesi veya ileri sperm testleri gerekebilir.
İki partnerin paralel değerlendirilmesi zaman kazandırır.
Rahim ve tüpler
Tüpler kapalıysa veya rahim boşluğu uygun değilse yalnızca zamanlı ilişki ya da yumurtlama tedavisi yeterli olmayabilir.
Bu nedenle rahim ve tüplerin değerlendirilmesi doğru tedaviyi seçmek için önemlidir.
Hakkında oku:Tekrarlayan Düşük ve Gebelik Gecikmesi
Tedavi Seçenekleri
Tedavi nedene, kadın yaşına, yumurtalık rezervine, infertilite süresine, sperm sonucuna ve önceki gebelik öyküsüne göre değişir. Her çift için tek tedavi yoktur.
Bazı çiftlerde yaşam tarzı düzenlemesi veya yumurtlama tedavisi yeterli olabilir. Bazılarında histeroskopi, aşılama, tüp bebek veya mikroenjeksiyon gerekebilir.
Yaşam tarzı düzenlemesi
Kilo dengesi, sigarayı bırakmak, uyku düzeni, dengeli beslenme, ilaç kontrolü ve ısı maruziyetini azaltmak doğurganlığı destekleyebilir.
Ancak bu adımlar, yaş veya yumurtalık rezervi açısından zaman kaybına dönüşmemelidir. Planın süresi net olmalıdır.
Yumurtlama veya rahim sorunlarını tedavi etmek
Yumurtlama düzensizse ilaçla yumurtlama sağlanabilir ve ultrasonla takip yapılabilir. Polip, yapışıklık veya rahim boşluğunu bozan miyom varsa histeroskopik tedavi düşünülebilir.
Nedenin tedavisi doğal gebelik şansını veya yardımcı tedavi başarısını artırabilir.
Aşılama, tüp bebek veya mikroenjeksiyon
Aşılama, tüpler açıksa, yumurtlama varsa ve sperm sonucu uygunsa düşünülebilir. Tüp bebek veya mikroenjeksiyon ise tüp tıkanıklığı, belirgin erkek faktörü, düşük rezerv, ileri yaş veya başarısız basit tedavilerde daha uygun olabilir.
Karar başarı şansı, zaman, maliyet ve çiftin beklentileriyle birlikte verilmelidir.
Hakkında oku: Tekrarlayan Düşük Tedavisi: Aspirin ve Heparinin Gebeliği Desteklemedeki Rolü
Sezaryen, Düşük veya Dış Gebelik Sonrası
İkincil infertilite sezaryen, düşük veya dış gebelik sonrası görülebilir; ancak neden her zaman bu olaylara bağlı değildir. Varsayım yerine değerlendirme yapılmalıdır.
Bazı kadınlar bu durumlardan sonra kolayca gebe kalırken, bazıları belirtiler veya gecikme nedeniyle özel değerlendirme gerektirir.
Sezaryen sonrası
Sezaryen sonrası düzensiz kanama, pelvik ağrı, rahim içinde sıvı veya gebelik gecikmesi varsa skar ve rahim boşluğu değerlendirilebilir.
Amaç sezaryeni suçlamak değil, etkisi olup olmadığını anlamaktır.
Düşük veya rahim içi işlem sonrası
Düşük sonrası yapılan işlemlerden sonra nadiren yapışıklık veya endometrium değişikliği oluşabilir. Adet miktarında belirgin azalma uyarıcı olabilir.
Seçilmiş durumlarda histeroskopi tanı ve tedavi sağlayabilir.
Dış gebelik sonrası
Dış gebelik, tüplerle ilgili sorunu düşündürebilir veya tedaviye bağlı olarak tüp etkilenmiş olabilir. Tekrar denemeden önce tüplerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu bilgi doğal gebelik, aşılama veya tüp bebek planını belirler.
Psikolojik Etki
İkincil infertilite özel bir duygusal yük taşır. Çiftler çocukları olduğu için üzülmeye hakları yokmuş gibi hissedebilir. Çevre de bu durumu yeterince anlamayabilir.
Bir çocuğun olması, başka bir çocuk isteğini ortadan kaldırmaz. Yaşanan stres gerçektir ve destek gerektirir.
İlk gebelikle kıyaslama
Kadın önceki gebeliğiyle bugünü kıyaslayabilir ve neden şimdi daha zor olduğunu sorgulayabilir. Ancak beden ve koşullar değişmiştir.
Daha yararlı soru şudur: Bugün ne değerlendirilmelidir?
Partner desteği
Eşler stresi farklı yaşayabilir. Ortak muayene ve net bilgi, suçlama duygusunu azaltır.
Çift olarak oluşturulan plan, bekleyişi daha yönetilebilir hale getirir.
Zaman planı
Net zaman planı belirsizliği azaltır. Testler, gerekirse tedavi ve belirli süre sonunda aşılama veya tüp bebek kararı planlanabilir.
Bu yaklaşım yıllarca plansız beklemeyi önler.
Hakkında oku: Zayıf Yumurtlama: Tanı ve Tedavi Seçenekleriyle Gebelik Şansını Destekleme
Tüp Bebek veya Mikroenjeksiyon Ne Zaman Uygundur?
Kadın yaşı ileri, yumurtalık rezervi düşük, tüpler kapalı, sperm analizi bozuk veya basit tedaviler başarısızsa tüp bebek veya mikroenjeksiyon uygun olabilir. Zaman önemliyse daha hızlı bir seçenek olarak da düşünülebilir.
Ancak her vakada ilk seçenek değildir. Doğru karar tam değerlendirmeye bağlıdır.
Erkek faktörü varsa
Sperm sayısı, hareketi veya şekli belirgin düşükse mikroenjeksiyon faydalı olabilir. Çünkü her olgun yumurtaya seçilen bir sperm enjekte edilir.
Yine de mümkünse sperm bozukluğunun nedeni değerlendirilmelidir.
Tüpler kapalıysa
Tüpler kapalı veya hasarlıysa doğal gebelik ve aşılama etkili olmayabilir. Tüp bebek, döllenmeyi laboratuvarda sağlayarak tüpleri devre dışı bırakır.
Embriyo transferi öncesinde rahim uygunluğu yine önemlidir.
Zaman kısıtlıysa
Yaş veya yumurtalık rezervi nedeniyle beklemek riskliyse, daha düşük şanslı denemeleri tekrarlamak yerine tüp bebek daha gerçekçi olabilir.
Plan açık şekilde anlatılmalı ve çift neden bu adımın önerildiğini anlamalıdır.
Hakkında oku: Mikroenjeksiyon Başarı Belirtileri: Gebelik Testi Ne Zaman Yapılır?
Sonuç
İkincil infertilite, önceki gebelik veya çocuktan sonra yeniden gebelik elde edememe durumudur. Yaş, yumurtlama bozukluğu, düşük yumurtalık rezervi, tüp sorunları, rahim değişiklikleri, sperm kalitesi veya önceki gebelik ve cerrahilere bağlı faktörlerden kaynaklanabilir. Önceki gebelik olduğu için küçümsenmemeli ve uzun süre değerlendirmesiz beklenmemelidir.
Sık Sorulan Sorular: Önceki Çocuktan Sonra İkincil İnfertilite
Çocuk sahibi olduktan sonra infertilite olur mu?
Evet. Doğurganlık yaş, yumurtlama, rezerv, tüpler, rahim, sperm kalitesi, hastalıklar, yaşam tarzı veya cerrahi nedeniyle değişebilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Kadın 35 yaşın altındaysa bir yıl, 35 yaşın üzerindeyse 6 ay denemeden sonra değerlendirme önerilir. Risk faktörü varsa daha erken başvurulmalıdır.
Erkek partner de test yaptırmalı mı?
Evet. Önceki gebelik olsa bile sperm kalitesi değişebilir. Sperm analizi değerlendirmeye dahil edilmelidir.
Sezaryen ikincil infertiliteye neden olur mu?
Çoğu kadın sezaryen sonrası yeniden gebe kalabilir. Ancak bazı skar veya rahim içi değişiklikleri gecikme veya anormal kanama varsa değerlendirilmelidir.
Tüp bebek her zaman gerekli midir?
Hayır. Tedavi nedene bağlıdır. Bazı çiftlerde basit tedaviler yeterli olabilir; tüp bebek veya mikroenjeksiyon tüp tıkanıklığı, erkek faktörü, düşük rezerv, ileri yaş veya başarısız denemelerde daha uygundur.